Alma Mater - strona główna
::  scholar  ::

SŁOWO OD REKTORA

Podstępne zwabienie i aresztowanie profesorów krakowskich w dniu 6 listopada 1939 roku przez niemieckich okupantów, a następnie wywiezienie ich do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen wstrząsnęło polską i europejską opinią publiczną. Wywołało oburzenie i falę międzynarodowych protestów. Trauma tamtych dni stała się udziałem nie tylko samych ofiar, ale także ich bliskich - żon, dzieci, wnuków, przyjaciół. Mimo upływu siedemdziesięciu lat i odejścia już wszystkich, którzy bezpośrednio uczestniczyli w tych wypadkach, wspomnienie ich grozy towarzyszy kolejnemu pokoleniu, wywołuje ból, łzy i emocje. Specjalny polsko-angielski numer "Alma Mater" ma na celu przybliżenie szerszemu kręgowi czytelników dramatu tej pamięci rodzinnej. Los ojców i dziadów jest w niej zapisany, bo choć ludzie przemijają, pamięć trwa. Nie jest to tylko pamięć prywatna. Aresztowanie profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczej nigdy nie zostało zapomniane przez społeczności tych uczelni. W każdą rocznicę organizowane są obchody upamiętniające wydarzenia listopadowe 1939 roku. Zobowiązują nas do tego słowa byłego rektora naszego uniwersytetu, prof Stanisława Estreichera, wypowiedziane w obozie Sachsenhausen, tuż przed tym, jak został odprowadzony do miejsca, gdzie miał skonać: Nie zapomnijcie naszej śmierci, nie dajcie jej zmarnować.

Karol Musioł
Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego

OD REDAKCJI

1 września 2009 roku minęła 70. rocznica wybuchu drugiej wojny światowej. Pamięć o tym wydarzeniu, które na wiele lat zmieniło polityczne oblicze Europy, a na losach milionów ludzi odcisnęło tragiczne piętno - wciąż trwa. I trwać będzie, bo przecież podczas tej wojny zginęło blisko sześć milionów obywateli polskich. W samym tylko Krakowie w wyniku okupacji niemieckiej wymordowanych zostało ponad 60 tysięcy Żydów, kilka tysięcy Polaków i kilkuset Cyganów... Na Uniwersytecie Jagiellońskim pamięć ta w sposób szczególny koncentruje się wokół daty 6 listopada 1939 roku, kiedy to niemieccy okupanci podstępnie aresztowali, a następnie wywieźli do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen ponad stu osiemdziesięciu krakowskich uczonych. W tym roku 6 listopada oprócz tradycyjnych obchodów, w ramach których w historycznej sali LXVI w Collegium Novum władze UJ spotkają się z rodzinami ofiar Sonderaktion Krakau oraz odczytany zostanie apel poległych, a pod pamiątkowymi tablicami oraz na grobach profesorów pojawią się kwiaty i zapłoną znicze - dodatkowymi akcentami uroczystości będą konferencja naukowa zorganizowana przez Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, a także okolicznościowa wystawa zrealizowana w Bibliotece Jagiellońskiej przez zespół pracowników Archiwum UJ. Ważnym przedsięwzięciem wpisującym się w obchody 70. rocznicy Sonderaktion Krakau stanie się też niewątpliwie międzynarodowa konferencja naukowa Prześladowanie inteligencji w Polsce i w Czechosłowacji przez okupantów niemieckich. Konteksty i kultury pamięci zaplanowana na 20-22 listopada br. w Oranienburgu, a zorganizowana przez Fundację Brandenburskich Miejsc Pamięci (Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten) we współpracy z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie, Uniwersytetem Karola w Pradze, Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie, Europejską Akademią w Berlinie i Instytutem Europy Wschodniej (Osteuropainstitut) Wolnego Uniwersytetu w Berlinie. Wydarzeniem będzie także wystawa na terenie byłego obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen Zapomniana zagłada? Polska i czeska inteligencja w obozach koncentracyjnych Sachsenhausen i Ravensbrück na początku drugiej wojny światowej. Otwarcie tej ekspozycji, przygotowanej przez Uniwersytet Jagielloński wspólnie ze Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten, zaplanowano na 21 listopada br. Wśród wielu wyjątkowych i przejmujących eksponatów znajdą się na niej właśnie fotografie i dokumenty poświęcone aresztowanym podczas Sonderaktion Krakau krakowskim uczonym. Okrutny czas wojny i dramatyczne losy pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego po raz kolejny przypominamy także na łamach "Alma Mater". Wracamy do tamtych dni, pragnąc zapoznać współczesne środowisko akademickie nie tylko w Polsce, ale przede wszystkim za granicą ze wstrząsającymi faktami historycznymi, by posłużyły one lepszemu zrozumieniu polsko-niemieckich stosunków, a także by zaznaczyły rolę Uniwersytetu Jagiellońskiego w budowaniu lepszej przyszłości w Europie. Na kartach tego numeru - przygotowanego wspólnie z zespołem pracowników Archiwum UJ kierowanym przez dr. hab. Krzysztofa Stopkę - przywołujemy w pamięci wychowanków naszej Uczelni zamordowanych w Auschwitz-Birkenau, a także wszystkich aresztowanych podczas Sonderaktion Krakau. Niektórzy z nich wracają mocno we wspomnieniach swoich dzieci i wnuków... Wzruszenie przeplata się tu z nadzieją, że tamten czas nigdy się już nie powtórzy...

Rita Pagacz-Moczarska

  1. Antoni Jackowski, Izabela Sołjan - POCZĄTKI OKUPACJI NIEMIECKIEJ W KRAKOWIE
  2. Antoni Jackowski, Izabela Sołjan - SONDERAKTION KRAKAU
  3. ARESZTOWANI 6 LISTOPADA 1939 ROKU
  4. Andrzej R. Małecki - WIĘŹNIOWIE SONDERAKTION KRAKAU WE WROCŁAWIU
  5. WTEDY NIKT JESZCZE NIE ZNAŁ PRAWDY O HITLEROWSKICH ZBRODNIACH... - wspomnienia Wandy Konopczyńskiej-Mrozowskiej - córki historyka prof. Władysława Konopczyńskiego
  6. ZMARŁ Z WYCIEŃCZENIA DZIESIĄTEGO DNIA PO POWROCIE - swojego dziadka prof. Jana Nowaka wspomina Jan Bromowicz
  7. WIERZYŁAM, ŻE OJCIEC WRÓCI... - profesor Karol Dziewoński we wspomnieniach córki Marii Dziewońskiej
    URODZIŁEM SIĘ, KIEDY OJCIEC BYŁ W OBOZIE... - wspomnienia Macieja Moszewa
    PO ARESZTOWANIU OJCA BYŁ STRASZNY PŁACZ... - wspomnienia córek prof. Antoniego Swaryczewskiego - Marii Swaryczewskiej-Zygadlewiczowej oraz Wandy Swaryczewskiej-Wrońskiej
    TRZEBA TYLKO PAMIĘTAĆ... - o okupacyjnych losach swojego ojca, prof. Zygmunta Grodzińskiego, opowiada córka, Zofi a Grodzińska-Zachwieja
  8. BYŁEM PRZEKONANY, ŻE OJCIEC WRÓCI, TYLKO NIE SPODZIEWAŁEM SIĘ, ŻE JAK WRÓCI, TO UMRZE... - profesor Jan Włodek we wspomnieniach swoich dzieci Zofi i Włodek i Jana Włodka
  9. JA PŁAKAŁEM PÓŹNIEJ... - o okupacyjnych losach swojego ojca, geografa Wiktora Ormickiego, opowiada jego syn, Jacek Ormicki
  10. Antoni Jackowski, Izabela Sołjan - GEOGRAFOWIE OFIARAMI SONDERAKTION KRAKAU
  11. Bogusław Sławiński - NIEMIECKI URZĄD W GMACHU COLLEGIUM NOVUM Das Statistische Amt für das Generalgouvernement - 1940-1944
  12. PRACOWAŁAM W WYDZIALE PRZEMYSŁU - wspomnienia Danuty Woliczko o pracy w Statistisches Amt für das Generalgouvernement
  13. PRZEPROWADZKA BIBLIOTEKI JAGIELLOŃSKIEJ
  14. Piotr Makuła - MÄNNER DES BAUDIENSTES
  15. Aleksander B. Skotnicki - ZBRODNICZE EKSPERYMENTY LEKARSKIE
  16. Zdzisław Jan Ryn - LEKARZE - WIĘŹNIOWIE AUSCHWITZ-BIRKENAU
  17. Franciszek Wasyl - WYCHOWANKOWIE I STUDENCI UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO - OFIARY AUSCHWITZ-BIRKENAU

Numer współfinansowany przez Kancelarię Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

FROM THE RECTOR

The trap laid for the academics of Kraków and their arrest on 6 November 1939 by the German invaders, followed by their de-portation to Sachsenhausen concentration camp shocked public opinion in Poland and throughout Europe, evoking anger and an international wave of protests. Not only the victims themselves but also their wives, children, grandchildren and friends went through the trauma of those days. Although seventy years have elapsed since that time and all the individuals who were directly involved have died, the memory of their ordeal has come down to the next generations and is still evoking anguish, tears and concern. In this special bilingual (Polish and English) edition of Alma Mater we want to present the tragic memories victims' fami-lies cherish to a wide circle of readers. Contributors tell the stories of their fathers and grandfathers, for although individuals pass away, memory endures. These memories are more than just private recollections. The arrest of the academics of the Jagiellonian University and the Mining Academy has never been forgotten by the communities of these two places of scholarship. Memorial events have been organised for each anniversary of the events of November 1939. We are duty-bound to remember them by the words spoken in Sachsenhausen by Professor Stanisław Estreicher, then Rector of the Jagiellonian University, as he was led away to the place where he was to die: "Do not forget our deaths, do not allow our deaths to be wasted".

Rector of the Jagiellonian University
Karol Musioł

FROM THE EDITOR

1 September 2009 marked the seventieth anniversary of the outbreak of the Second World War. The memory of that event, which changed the face of Europe politically for many years and marked the lives of millions with tragedy, is still alive today. And it will endure, for nearly six million Polish citizens died during that war. In Kraków alone over sixty thousand persons of Jewish background were murdered, along with thousands of other Polish citizens and hundreds of Roma, in outcome of the German invasion and occupation. In the Jagiellonian University the remembrance of that War focuses on 6 November 1939, when on false pretences the German occupying power arrested and deported over one hundred and eighty Cracovian academics to Sachsenhausen con-centration camp. This year on 6 November there will be special highlights alongside the traditional memorial ceremony, which involves a meeting of the authorities of the Jagiellonian University with the families of Sonderaktion Krakau victims in the historic Room LXVI in the Collegium Novum, the roll-call of the deceased and the laying of wreaths and memorial candles on their graves. A conference organised by the Jagiellonian University Institute of Geography and Spatial Management will be held, and there will be an exhibition in the Jagiellonian Library, organised by the Jagiellonian University Archives. The international conference on the Oppression of the Polish and Czech Intelligentsia by the German Occupying Power: Contexts and Cultures of Commemoration, to be held on 20-22 November this year at Oranienburg and organised jointly by the Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten, the Jagiellonian University of Kraków, Charles University of Prague, the Polish Academy of Sciences Berlin Centre for Historical Research, the Osteuropainstitut, and the Free University of Berlin, will no doubt turn out to be a signal undertaking for the commemoration of the seventieth anniversary of Sonderaktion Krakau. The exhibition entitled A Forgotten Total Destruction? The Polish and Czech Intelligentsia in Sachsenhausen and Ravensbrück Concentration Camps at the Beginning of World War 2, co-organised by the Jagiellonian University and the Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten to be held on the site of the former concentration camp of Sachsenhausen, will be another noteworthy event. It is due to be opened on 21 November 2009. The many remarkable and moving exhibits to be shown there will include photographs and documents relating to the Cracovian academics arrested under Sonderaktion Krakau. Our University magazine Alma Mater is once again joining in the commemorative programme in tribute to the Cracovian academics who suffered such a cruel and tragic wartime fate. We recall those times to remind the academic community of today, not only in Poland but especially abroad, of those shocking facts of history, so that they may help in achieving a better mutual understanding in Polish-German relations and serve as the Jagiellonian University's contribution to the making of a better future for Europe. In this issue of Alma Mater, which we have compiled jointly with the staff of the Jagiellonian University Archives under the direction of Professor Krzysztof Stopka, we pay tribute to the alumni of our University murdered in Auschwitz-Birkenau and to all arrested under Sonderaktion-Krakau. Some of them have left a powerful impression on the memories of their children and grandchildren... Sympathy mingles with the hope that such times will never happen again...

Rita Pagacz-Moczarska

  1. Antoni Jackowski and Izabela Sołjan - THE BEGINNINGS OF GERMAN OCCUPATION IN KRAKÓW
  2. Antoni Jackowski and Izabela Sołjan - SONDERAKTION KRAKAU
  3. PERSONS ARRESTED ON 6 NOVEMBER 1939
  4. Andrzej R. Małecki - THE SONDERAKTION PRISONERS IN WROCŁAW
  5. AT THE TIME NOBODY KNEW THE TRUTH ABOUT THE NAZI CRIMES... - Recollections of Wanda Konopczyńska-Mrozowska, daughter of the historian Professor Władysław Konopczyński
  6. HE DIED OF EXHAUSTION TEN DAYS AFTER HIS RETURN - Jan Bromowicz talks about his grandfather, Professor Jan Nowak
  7. I BELIEVED IN FATHER'S RETURN... - Professor Karol Dziewoński in the recollections of his daughter Maria Dziewońska
    I WAS BORN WHEN FATHER WAS IN THE CONCENTRATION CAMP - Memories of Maciej Moszew
    AFTER FATHER'S ARREST THERE WAS A LOT OF CRYING... - Maria Swaryczewska-Zygadlewiczowa and Wanda Swaryczewska-Wrońska talk about their memories of their father, Professor Antoni Swaryczewski
  8. WE JUST HAVE TO REMEMBER... - The wartime experience of Professor Zygmunt Grodziński, told by his daughter, Zofi a Grodzińska-Zachwieja
  9. I CRIED LATER... - Jacek Ormicki, son of the geographer Witor Ormicki, talks about his father's wartime story
  10. Antoni Jackowski and Izabela Sołjan - GEOGRAPHERS WHO WERE VICTIMS OF SONDERAKTION KRAKAU
  11. Bogusław Sławiński - A GERMAN ADMINISTRATIVE INSTITUTION IN THE COLLEGIUM NOVUM BUILDING Das Statistische Amt für das Generalgouvernement - 1940-1944
  12. I WORKED IN THE INDUSTRIAL DEPARTMENT - Danuta Woliczko recalls her work in the Statistisches Amt für das Generalgouvernement
  13. MOVING THE JAGIELLONIAN LIBRARY
  14. Aleksander B. Skotnicki - CRIMINAL MEDICAL EXPERIMENTS
  15. Zdzisław Jan Ryn - MEDICAL PRACTITIONERS WHO WERE PRISONERS OF AUSCHWITZ-BIRKENAU
  16. Franciszek Wasyl - STUDENTS AND ALUMNI OF THE JAGIELLONIAN UNIVERSITY
 
 
S P E C J A L N E

 
  sp
Redakcja Redakcja Strona główna Uniwersytetu Jagiellońskiego Strona miasta  Krakowa